Historia

Pierwsze pisane wzmianki o znajdującym się w miejscu twierdzy grodzie pochodzą już z X wieku. Czeski gród, ziemno-kamienny z elementami drewnianych zabudowań jako pierwszy, w roku 981, opisał czeski kronikarz Kosmas. Właśnie wtedy na obecnej Górze Fortecznej (369 m n.p.m.), dawniej zwanej Zamkową, Czesi wznoszą gród i pierwszy zamek. Świadczy to, już wówczas, o obronnym charakterze tego miejsca. I właśnie od tego czasu zaczyna się 1000 lat historii Twierdzy Kłodzko. W roku 1300 gród staje się zamkiem mieszkalnym wysokiej klasy komfortu i piękna w czasie rozkwitu hrabstwa kłodzkiego. W roku 1349 Arnoszt z Pardubic (pierwszy arcybiskup praski) sprowadza do Kłodzka kanoników regularnych augustianów. Buduje im klasztor i kolegiatę pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, znajdujące się na południowo-zachodnim stoku Góry Zamkowej. Wiek XV/XVI to głównie budowa w obrębie Góry Zamkowej dwóch bastei: północnej – większej i południowej - mniejszej.

W roku 1557 architekt Lorenzo Kirschke, na polecenie księcia Ernesta Bawarskiego, buduje na południowo-zachodnim stoku Góry Zamkowej "Zamku Niższego", zwanego Dolnym, wraz z wieńcem szańców o narysie bastionowym. W roku 1620 nieznany z imienia holenderski inżynier buduje od strony południowo-wschodniej „Zamku Górnego” Mały Szaniec. Składa się on z Szańca św. Floriana i Szańca Krzyżowego. Zbudowany zostaje także Duży Szaniec – dzieło koronowe – składający się z bastionów: św. Franciszka (Jabłonka), św. Leopolda (Ludmiła), św. Ludmiły (Wacław) oraz łączących ich kurtyn. Zamek Górny przeznaczony zostaje na koszary dla wojska.

W roku 1622 miasto wraz z twierdzą zostają zdobyte przez Austriaków. Od tego czasu mówimy o twierdzy jako o fortyfikacji. W wyniku działań wojennych w trakcie wojny 30-letniej zamek ulega spaleniu i przechodzi kolejne rozbudowy. W tym roku, tuż po oblężeniu, Valenty Säbisch Młodszy (budowniczy fortyfikacji wrocławskich) sporządza plany inwentaryzacyjne warowni kłodzkiej.

W roku 1627 w twierdzy wybucha proch (5 ton), uszkadza mury zamkowe oraz niszczy kościelną wieżę w wyniku czego następuje rozbiórka kolegiaty. W latach 1640 - 1670 z powodu zagrożenia ze strony wojsk szwedzkich rusza dalsza rozbudowa twierdzy, prace trwają do 1670 roku. W 1664 roku zbudowane zostają raweliny Polny i Jabłonka.

Przebudową twierdzy za panowania Austrii, w latach 1670-1702, dowodzi miejscowy architekt włoskiego pochodzenia Jacobo Carove. Zamek Górny przebudowuje na koszary. Następnie zostają wzniesione dwa bastiony Dzwonnik i Nowy Szaniec wraz z kurtynami (bastion Alarmowy) oraz kurtyna Tumska z półbastionem Orzeł.

Rządy pruskie to bezapelacyjnie czas świetności kłodzkiej fortyfikacji. To właśnie pod rządami pruskimi twierdza przechodzi radykalną rozbudowę. Przechodzi w ręce pruskie dnia 20.04.1742 r. Na szczególną uwagę zasługuje postać króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego, który przyczynia się do wzrostu charakteru militarnego miasta. Sprawia także, że wojsko pruskie ma najbardziej wyszkoloną i karną armię w ówczesnej Europie. Dzieje żołnierzy pruskich doskonale prezentuje wystawa "W kleszczach armii" w naszej twierdzy.

Od roku 1973 pod rządami pruskimi przeprowadzane są liczne modernizacje i rozbudowy twierdzy. Holenderski inżynier, generał Gerhard Cornelius von Walrave, opracowuje plany rozbudowy twierdzy oraz budowę dwóch nowych elementów: fortyfikacji położonej po drugiej stronie rzeki Nysy na Owczej Górze, Fortu Owcza Góra, oraz chodników minerskich - kontrmin.

Lata 1745-1750 w twierdzy to głównie przebudowa drogi krytej przed rawelinami na płaszcz – przeciwstraż i budowa przed nimi przedrowu. W latach 1750-1760 zbudowano Wielkiego Kleszcza. W roku 1756 zakończono prace budowlane Reduty Żuraw.

W wyniku działań wojennych w trakcie drugiej wojny śląskiej twierdza przechodzi w ręce austriackie. Austriacy odbijają twierdzę Prusakom i władają obiektem przez kolejne trzy lata.

W 1763 r. kończy się konflikt trwających wojen śląskich. III wojna śląska (trwająca w latach 1756-1763) kończy się wygraną Prus. Pokój zawarty w tym właśnie roku, w Hubertsburgu, potwierdza przynależność Śląska do Prus umacniając jednocześnie pozycję Prus jako europejskiego mocarstwa. Na skutek traktatu pokojowego Twierdza powraca w ręce pruskie.

Rządy pruskie to bezustanny proces modernizacji obiektu. W roku 1769, przed budową nowych umocnień, został rozebrany kościółek św. Marcina (tzw. "Pogański"). Lata 1770-1774 to całkowite wyburzenie pozostałości średniowiecznych zabudowań zamkowych i Małego Szańca. Wówczas też zbudowano Donżonu typu kleszczowego z wieżą widokową, było to centralne dzieło obronne twierdzy, które skupiało kazamaty artyleryjskie, zbrojownię, magazyny żywności, piekarnię i liczne pomieszczenia dla załogi twierdzy. Zbudowano także Słoniczoło Podzamcza, Bastion Wysoki i Wieżę Bastionową – prace te nadzorował pułkownik Ludwig von Regeler. W latach 1773-1787 rozbudowano półbastion Orzeł i zbudowano Wysoki Rodan w miejscu umocnienia Bonet. W roku 1779 pogłębiono przedrów przed płaszczem. Twierdza zostaje otoczona kolejnym wieńcem szańców i redut od strony zachodniej i południowej. Dalsza rozbudowa dotyczyła chodników minerskich – kontrmin (lata 1790-1793). W roku 1792 z kolei zbudowano kaponierę – kufer – przed bastionem Jabłonka i oblicowanie Słoniczoła Orła.

W roku 1807 podczas wojen napoleońskich na Śląsku dochodzi do oblężenia Twierdzy Kłodzko. Twierdza Kłodzko była jednym z ostatnich punktów pruskiego oporu na Śląsku. Pozostałe twierdze, jeśli jeszcze nie zostały zdobyte, broniły się resztkami sił. Oblężenie obejmowało całą okolicę prowadząc do znacznego wyczerpania załogi twierdzy. Po trzech miesiącach walk, w nocy z 23 na 24 czerwca 1807 r., Francuzi przypuścili decydujący szturm na twierdzę. Generał twierdzy zadecydował o poddaniu fortyfikacji. Wynegocjował kapitulację, wchodzącą w życie po 32 dniach. Akt kapitulacji podpisano dnia 25 czerwca, miała zatem wejść w życie dnia 26 lipca. W międzyczasie w życie weszło ogólne zawieszenie broni oraz podpisano pokój w Tylży (7 lipca 1807 roku). Dzięki temu twierdza nadal pozostała w rękach pruskich. Dzieje twierdzy w okresie wojen napoleońskich przybliżyć można w trakcie spektaklu "Nocne zwiedzanie Twierdzy Kłodzko". Inscenizacja historyczna z oblężenia francuskiego to główny motyw corocznej "Bitwy o Twierdzę". Odbywa się ona corocznie, w sierpniu i tylko od zaciętości grup rekonstrukcyjnych zależy to, czy twierdza się podda, czy być może uda się zmienić bieg historii.

Od roku 1867 rozpoczął się proces defortyfikacji Kłodzka. Zmodernizowano wówczas Twierdzę Główną, Fort Owczą Górę, fortyfikacje miasta, fortyfikacje Przedmieścia Wojciechowickiego oraz szańce obozu warownego. Twierdza na mocy rozkazu gabinetowego traci swój status, jednak nadal pozostaje we władaniu wojska. Zaczyna służyć do celów gospodarczych m. in. stopniowo zaczęto przekształcać ją w magazyny i więzienie.

Ostatni moment w historii Twierdzy Kłodzkiej, kiedy obiekt postawiono w stan gotowości bojowej to właśnie rok 1914. Wtedy właśnie powstały zasieki z drutu kolczastego. Do 1918 roku twierdza była uzbrojona lekkim i przestarzałym sprzętem.

W latach 1933 i 1934 na terenie twierdzy i w centrum miasta obchodzono Dni Króla Fryderyka, upamiętniające pruskiego króla Fryderyka II Wielkiego. Uroczystości obejmowały parady wojskowe, pokazy mundurowe i wydarzenia kulturalne związane z twierdzą, kolebką pruskiej historii.

Twierdza służy jako ciężkie więzienie oraz miejsce produkcji zbrojeniowej w ostatnich latach konfliktu. W twierdzy więziono jeńców wojennych, dezerterów z armii niemieckiej oraz podejrzanych o działania na szkodę Rzeszy. Znajdowało się tu ciężkie więzienie dla więźniów politycznych, miejsce kaźni i obóz pracy. Więziono tu Rosjan, Francuzów, Włochów, Belgów, Czechów, Finów i Anglików. Losy więźniów, jeńców wojennych a także pracowników przymusowych w latach 1944-1945 szczegółowo przedstawia "Wystawa AEG" na terenie twierdzy. Należy wspomnieć, że w trakcie II wojny światowej Polacy odegrali ważną rolę w funkcjonowaniu twierdzy. Do roku 1958 w twierdzy znajdują się składy i magazyny wojskowe.

W okresie powojennym, od roku 1958 większość obszaru twierdzy zajmują zakłady produkcji spożywczej i budowlanej (Kłodzkie Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego, LAS, Winiarnia Rosvin, betoniarnia).

W roku 1960 Twierdza Kłodzko zostaje wpisana do rejestru zabytków. Wtedy również część obiektu zostaje oddana do ruchu turystycznego.

W 1970 roku w twierdzy nakręcono część ostatniego odcinka serialu Czterej pancerni i pies - odcinek Dom.

Od roku 2007 Twierdza zostaje przejęta przez Gminę Miejską Kłodzko.